Για τον συγκεκριμένο πίνακα είναι δύσκολο να σου απαντήσω γιατί τα παραπάνω - ως πλαίσιο - μου ήταν γνωστά πριν τον δω, οπότε τα αναγνώρισα εξ αρχής ως στοιχεία - στο λογικό κομμάτι, αυτό. Στο συναισθηματικό, προσωπικά δημιουργεί διάφορα συναισθήματα, από το πολύ πρωτόγονο της έλξης για τα χρώματα, τις «άτσαλες» πινελιές κ.λπ., μέχρι πιο σύνθετα συναισθήματα - εδώ όμως παρεμβαίνει και το λογικό. Για εμένα, δηλαδή, το έργο, έχει νόημα, δεδομένου ότι έχω στον νου μου το πλαίσιο. Αλλά και για ένα άτομο που δεν έχει κατά νου το πλαίσιο, μπορεί να έχει νόημα τελείως διαφορετικό από αυτό που είχε, ενδεχομένως, για την καλλιτέχνιδα.
Γενικά, ο,τιδήποτε μπορεί να σταθεί, κατ' εμέ, σαν έργο τέχνης. Την ίδια ερώτηση θα μπορούσαμε να θέσουμε π.χ. για όλη αυτή τη νεκρή φύση που έχουμε δει από τους Φλαμανδούς καλλιτέχνες, τα τοπία κ.λπ.. Ουσιαστικά, δεν είναι παρά μία αποτύπωση αυτού που βλέπουμε με τα μάτια μας πάνω σε άλλο υλικό, άρα γιατί στέκεται σαν έργο τέχνης; Στέκεται γιατί μας μεταφέρει ο καλλιτέχνης τη ματιά του για τον κόσμο - που, για τον φυσικό κόσμο σπάνια διαφέρει αυτή η ματιά από άνθρωπο σε άνθρωπο - και γιατί θαυμάζουμε, ενδεχομένως, την τεχνική του, την καθαρότητα της γραμμής κ.α. Ωστόσο, το ίδιο ακριβώς κάνει και η μοντέρνα τέχνη. Φεύγοντας από πράγματα απτά και που μας περιτριγυρίζουν, δεν μπορεί παρά να είναι πιο μακριά από τα συνήθη αισθητηριακά δεδομένα που προσλαμβάνουμε. Μοιραία, είναι και πιο υποκειμενική, καθώς δεν ξεκινά, πάντα, από έναν κοινό τόπο για την πλειονότητα, αλλά από κάτι, ενδεχομένως, πολύ υποκειμενικό.
Το ότι τα «καλλιτεχνικά στάνταρ πέφτουν» είναι αυθαίρετο συμπέρασμα, δεν καταλαβαίνω από πού προκύπτει. Η τέχνη που αναφέρεις ως προσιτή είναι «αναχρονιστικά» προσιτή, από εμάς, στο τώρα. Στο τότε, ο κόσμος αδιαφορούσε πολύ περισσότερο, είχε επαφή με πολύ πιο λαϊκά μέσα διασκέδασης και ψυχαγωγίας, είχε μία τελείως διαφορετική θέση για την τέχνη από αυτή που έχουμε τώρα.
Κατά τα άλλα, τα άτομα που ζούσαν από την τέχνη ανέκαθεν επιδίωκαν στο να βγάλουν λεφτά από αυτήν, αυτό δεν είναι σημάδι των νεώτερων χρόνων. Και στο σήμερα, άλλωστε, πίνακες του Rembrandt και του da Vinci έχουν πωληθεί για τεράστιες τιμές, επίσης, όπως και έργα μοντέρνας τέχνης. Επίσης, νομίζω ότι ερμηνεύεις με «βολικό» τρόπο τον υποκειμενισμό της μοντέρνας τέχνης. Δεν είναι ότι «δεν είναι για όλους», αλλά ότι ο κάθε άνθρωπος έχει λόγο στη μοντέρνα τέχνη, μπορεί να βάλει τη θέση του στο έργο ισότιμα με τον καλλιτέχνη - σχεδόν. Το ότι έχει δημιουργηθεί και μία «κάστα» κριτικών που «μονοπωλεί», τρόπον τινά, την ερμηνεία της τέχνης αποκόπτοντας το κοινό εν μέρει από αυτήν είναι αδιαμφισβήτητο, ωστόσο:
- αυτό συνέβαινε και παλαιότερα - τα μεγάλα έργα τέχνης ποτέ δεν ήταν εξίσου προσιτά σε όλον τον κόσμο,
- το ότι υπάρχουν δε σημαίνει ότι εμποδίζεται ο κόσμος από μία πιο προσωπική ερμηνεία της τέχνης.
Τώρα, για εμένα, όλη αυτή η στροφή σε νέα εκφραστικά μέσα, σε εσωτερικά αναπαραστάσεις έρχεται να εκφράσει ταυτόχρονα πολλαπλά νοήματα και ανάγκες:
- την ανάγκη του καλλιτέχνη να εκφραστεί με τρόπο διαφορετικό από τους προκατόχους του,
- την ανάγκη του καλλιτέχνη να εκφράσει νοήματα διαφορετικά από τους προκατόχους του,
- την εναρμόνιση με την τεράστια μετάβαση των προηγούμενων σχεδόν δύο αιώνων σε έναν νέο κόσμο, πιο αφηρημένο, πιο πολύμορφο, έξω, σε έναν τεράστιο βαθμό, από την αισθητηριακή μας αντίληψη.
Θα σταθώ στο τελευταίο. Τα παλιά εκφραστικά μέσα δεν επαρκούν, προφανώς, για να εκφράσουν τις νέες μας θεωρήσεις για τον κόσμο, όπως ακριβώς η απουσία προοπτικής περιόριζε την τέχνη πριν την Αναγέννηση και η «απαγόρευση» της καθολικής εκκλησίας να χρησιμοποιούνται «διάφωνα» διαστήματα (3ες, 6ες κ.λπ.) εμπόδιζε την εξέλιξη της μουσικής σε αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Έτσι, η απλή αποτύπωση της φυσικής πραγματικότητας και του περιβάλλοντός μας δεν επαρκεί για να περιγραφούν πιο αφηρημένα νοήματα. Για παράδειγμα, όπως οι μη ευκλείδειες γεωμετρίες που έρχονται στο προσκήνιο στα μέσα του 19ου αιώνα - στα χαρτιά - ΄προκαλούν σοκ στον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο είναι πράγματα που δεν μπορούν να χωρέσουν στην παλιά μας οπτική έτσι και η ανάγκη της τέχνης και των καλλιτεχνών να εκφράσουν όλα τα παραπάνω είναι πράγματα που δεν εκφράζονται με τα παλιά μέσα.
Σε σχέση με το αν τα μοντέρνα έργα μπορεί να τα σχεδιάσει ένα πεντάχρονο, ίσως, δεν ξέρω, αλλά η διαφορά έγκειται στη συνειδητότητα - ακριβώς όπως και με την ανάβαση στο όρος Βεντού, του Πετράρχη. Δεν είναι έργα τέχνης τόσο για το ίδιο το αντικείμενο που αναπαριστούν, όσο για το ότι αποτελούν προϊόν συνειδητής προσπάθειας για κάτι - ακόμα και η τυχαιότητα (automatic writing/panting) είναι η συνειδητή προσπάθεια να αποβάλει κανείς για μια στιγμή (ή παραπάνω) τη συνείδησή του. Η φύση ήταν εκεί και πριν τον Μικελάντζελο, δεν ήταν αυτή η τέχνη. Τέχνη ήταν ότι την παρατήρησε και την αποτύπωσε, όπως ο Πετράρχης. Έτσι, ο κοσμολογικός ορίζοντας ήταν εκεί - μάλλον, αν όσα βλέπουμε στο σύμπαν υπάρχουν χωρίς εμάς :Ρ - και πριν τον Betrami και τον Lobatchevsky. Η λευκή σελίδα που έστειλες ήταν εκεί, ανέκαθεν. Ωστόσο, τέχνη την καθιστά, αρχής γενομένης, το ότι κάποιος την αντιλήφθηκε ως τέτοια, ακριβώς όπως τα παραπάνω - ή, στη μουσική, π.χ. το 4:33 του John Cage.
